Gurbetlik ve Gariplik


Ben nice insanlar bilirim, doğup büyüdüğü vatanından uzaklarda; gurbette! Ve ben nice insanlar bilirim anavatanında, baba ocağında; gurbette!

Altın kafesteki bülbülün hikâyesini herkes bilse de, bir kere daha hatırlatalım: Bülbülü altın kafese koymuşlar, yine de gece gündüz, “ah vatan, vah vatan..” diye ötüp dururmuş. Evinde altın kafeste beslenen bülbülün sahibi, bu feryad-ı figana dayanamamış ve sevimli kuşu kafesinden bırakıverdikten sonra kendisi de bülbülü takip etmiş. Bir de bakmış ki, altın kafesi beğenmeyen bülbül, kuru çalılıklar içinde çer-çöpten yapılmış bir yuvaya girdi.

Evet, vatan da tıpkı ana gibidir. Ananın fakiri, zengini, güzeli veya çirkini, beyazı veya siyahı olmadığı gibi, tercihi de olmaz! Ana, anadır! Vatan da, vatan! Ana, şefkat ve merhamet kucağıdır. Biz vatan ile ana arasında benzerlikler gördüğümüzden, anavatan demişiz… Baba ocağında yetişmiş pederşahi bir millet olmamıza rağmen, vatanla anayı özdeşleştirdiğimizden; vatanı, anaya benzetmişiz. Çocukluğumuzda babanın hışmından, celallenmesinden, hiddetinden, gazabından; ananın merhametine, sevgisine, bağışlayıcılığına ve koruyuculuğuna her defasında sığınmadık mı? Babadan isteyemediğimizi anadan koparmadık mı? Babadan sakladığımız nice sırlarımızı anayla paylaşmadık mı?

Zaman zaman “Devlet Baba”nın zulme dönüşen gazabından vatanı terk edenler de çok şükür artık anavatanlarına geri döndüler. Avrupa ülkelerinde sıcak ve samimi bir ilgiye hasret kalanlar, teselliyi, kendilerini anavatanın kucağına atmakta buluyorlar. Sizin anlayacağınız; başka diyarlara şu veya bu sebepten dolayı iltica edenler de, son ilticalarını, ana kucağına sığınan evlatlar gibi, anavatana yapmaktadırlar. Başka bir ifadeyle; nereye gitsek döneceğimiz yer, vatandır. Hele büyük şehirlerin kibrit kutusu gibi üst üste kondurulmuş dairelerinde yaşayanlar ve anavatandan binlerce kilometre uzaklarda ömrünü geçirenler için gurbet hayatı; “altın kafesteki bülbül”ünkine benzer…

Peki ya bize göre gurbette doğup büyüyenler?... Mesela, bizim Avrupa ülkelerinde yetişen nesillerimiz için gurbet neresi, vatan neresi?...  İki analı olunamayacağı gibi, iki anavatanlı da olunamaz! Mutlaka birisi anavatan, diğeri, “üveyvatan”dır. İsmail Gaspıralı; “Türk’ün vatanı, Türkçe’nin konuşulduğu yerdir” diyor. Bazılarına göre “yeni vatan” veya “ikinci vatan”da peki Türkçe de yoksa?... O zaman burası gurbet mi, yoksa vatan mı?

Gurbette gariplik çekmeden, vatanı yaşayanlara aşk olsun!

Biz Türkler vatanı, okul sıralarında ve hamaset (kahramanlık) nutuklarında öğretildiği gibi; “taşı toprağı altın” olduğu için sevmedik. Genel hatlarıyla; ortak değerlere sahip, aynı kültüre mensup insanların, sınırları belli olan bir toprak parçası üzerinde millet olarak yaşadığı yere vatan diyoruz.  Geçmişte birlikteliği olan ve geleceği de yine birlikte inşa eden milletin her ferdi, üzerinde yaşadığı kara parçasının sahibi olarak kendisini gördüğünden, orada elini kolunu sallayarak yaşar. Kendisini hür ve bağımsız hisseder. Demokratik hakları, kişi hürriyeti ve iktisadi şartları bizim ülkemizden çok ileride olsa da, Avrupa ülkelerinde yerleşik olarak yaşayan Türkler, işte şu “elini kolunu sallayarak” yaşama hissinden mahrum olduklarından, Anadolu’nun kıraç topraklarına, çıplak dağlarına bile “vatan” diye koşuyorlar.

Arapça kökenli “garip” sözcüğünün karşılığı; “yabancı, kimsesiz, zavallı, şaşılacak, tuhaf, dokunaklı, hüzün veren” olarak TDK sözlüğünde verilmiş. Şimdi bir taraftan bu kelimeler üzerinde teker teker durarken, aynı zamanda Avrupa Göçmen Türklerinin mevcut fotoğrafını da zihnen çekmiş olalım:

Zaten dün olduğu gibi bugün de “yabancı” ve sözde hem anavatan hem de yeni vatan bize sahip çıkıyor görünse de, “kimsesiz”iz. Bazen kendimize göre “zavallı”, bazen onlara göre “zavallı” oluşumuz, “şaşılacak” bir durumdur aslında… Biz  “Gurbetçiler” zaten geldiğimiz ilk günlerde yerlilere “tuhaf” bakmıştık fakat onlar da bize elli yıldır hâlâ tuhaf tuhaf bakmaya devam ediyorlar. Gurbete çıkan her Türk, hissî, gamlı ve “dokunaklı”dır. Bunca türkü ve şarkıyı ayrılık ve gurbet üzerine yakmamız boşuna değildir. Velhasılı kelâm; gurbetin özündeki “hüzün veren” melaneti, gurbetçinin yüzünde zaten okursun.

Peki garip sadece gurbetteki mi?

Sadece fiziki olarak değil, zihnen gurbette olmak da vardır. Anavatanda, baba ocağında, eş-dost içinde gurbeti yaşamak; insanı hüzünlendiren, ızdırap veren bir durum… En yakınındakilerle bile değerler bazında ayrışmaya başlayan ve düşüncelerinde yalnızlaşan insan, bazen aile çevresinde dahi kimsesizleşmeye başlar ki, o kişi bundan sonra artık gurbettedir.

Zaten gariplik de burada başlar: Merhum Necip Fazıl Kısakürek’in, Sakarya Şiiri’nde dediği gibi; “Öz yurdunda garipsin, öz vatanında parya.”. Garipliğin özündeki asıl tuhaflık; hadiselere yığınlardan farklı bakmaktır. Herkesin göremediğini görmek, duyamadığını duymak ve düşünemediğini düşünmektir.

Zaten bu dünyanın tamamı bize gurbet! Bu “gurbetin garibi” olabilenlere selam olsun!



 YAZARIN DİĞER YAZILARI:


Gurbetlik ve Gariplik
Toplandık da N’oldu?...
Kızılelma (3): Ebedi İttifak
Yeniden Kızılelma (2)
Yeniden Kızılelma
Âlimin Ölümü...
Kocaman Araba, Minnacık İnsan
Dreyfus, İhanet ve Adalet
Ümmet Ülkücülüğü (*)
Kavmiyetçilik, Milliyetçilik, Ülkücülük
Serseri Kurnazlar, Kurnaz Serseriler
Şehirlerin ve Zihinlerin Gettoları
Kalabalıklar İçinde Anonimleşmek
“Biz”likten, “Ben”liğe Doğru...
Arkaik Toplumlar, Gelişmekte Olanlar...
Memleketin İki Yüzü