Serseri Kurnazlar, Kurnaz Serseriler

Oturduğum semtin tren istasyonuna geldiğimde, iki elinde birkaç tane tıka basa dolu plastik torbalarla ve pantolun kemerine taktığı bir tomar anahtarla oralarda dolaşan bir “serseri” adam vardı. Önce torbaların ikisini birkaç adım ileriye götürdükten sonra yolun üzerine bırakır ve geri dönerek diğerlerini de aynı noktaya taşırdı. Daha sonra yük taşımaktan veya çalışmaktan yorulmuş bir insan edasıyla hafiften belini doğrultarak etrafına göz atardı.

Tramvaya bineceğim metro durağına indiğimde ise, hep aynı saatlerde, aynı oturakta bira şişesi yanında, elinde gazete “okuyan” bir başka “serseri” son günlerde dikkatimi çeker oldu. Hemen hemen her gün aynı manzarayla karşılaşmaya başladığımdan, adamı göz ucuyla takip ettim: Gazeteyi okumuyor, dakikalarca aynı yere bakdıktan sonra, hafiften başını kaldırıp etrafındakilere bir göz atıyor ve tekrar okurmuş gibi yapmaya devam ediyordu.

Ivır zıvır dolu torbaları ıklaya zıklaya taşırken etrafına; sadece sizin torbalarınız dolu değil, bakın ben de dopdolu torbalarımı zoraki taşıyorum, intibasını uyandırmaya çalıştığını tahmin ettiğim “serseri”, belindeki anahtarlarıyla da; her ne kadar sokaklarda günümü geçirsem de, benim de birçok kapıları olan mekânım, başımı sokacak yuvam var ve bu anahtarlar da işte bunun ispatıdır, demeğe getirdiğine dair bende kanaat oluştu.

Gazeteyi okuyormuş gibi yapan “serseri”yi daha çok sevdim. Okumasa da, okumuş bir toplumda okuyan insan intibasını uyandırmaya gayret etmesini veya; bakmayın buralara takıldığıma, zannettiğiniz gibi ben cahilin birisi değilim, türünden bir havaya kendisini sokmuş olmasını; bu yönde etrafındakilerini, serserice değil akıllıca, ikna gayretleri olarak yorumladım.

Kalkınmışlık göstergesi

Yirmibirinci Yüzyıl’da ileri sanayi toplumlarının kalkınmışlık emarelerinden birisi de, üretilen çöptür: Ne kadar çöp, o kadar kalkınmışlık! İkinci Dünya Savaşı sonrası Almanya’nın önemli yazarlarından birisi olan Heinrich Böll’ün; “Bir ülkenin hümanistliği, günlük hayatta kullanılabilir nelerin çöpe atıldığına göre ölçülür” sözüne atfen, sokaklarda, köprü altlarında yaşayan insanlar için J. Vogt da, bu kavramın birden çok anlam taşıdığına dikkat çekerek; “Çöp, kullanılmayan malzemedir ki, buna insan malzemesi de dahildir” diyor. (1)

İktisadî gelişmişlik insanın refah düzeyini de artıyor, fakat sonsuza kadar değil... Son yıllarda Almanya’da refah seviyesinden daha hızlı olarak yükselen bitkinliktir. Suda bile yorgunluğun izlerini görmek mümkün. Akarsular ve göllerde, iş dünyasının baskılarına dayanamayanlara yazılan anti deprosyan ilaçlar birikmeğe başladı.(2)

Sanayileşmiş toplumlarda görülen bu karakteristik özelliği; (Batı tipi) kalkınmışlığın yan tesirleri diye izah etmek de mümkün. Belki de, “İşçi sınıfını oluşturan sanayileşmenin, bugün işçi sınıfını gereksiz kılması(3)” neticesinde, “kullanılmayan insan malzemesi”nin sokağa, köprü altlarına, metrolara atılmasıdır.

Her adem bir alemdir

Her adem bir alemdir. Her sokağa atılan adem, bir alemin yörüngesinden kopuşudur. İşe yaramaz, çöplük olarak değersizleştirilen bu ademlerde nice cevherlerin gizli olduğunu ancak onları deşelerseniz anlarsınız. Ülkemizde zaman zaman gazetelere yansıyan dürüstlük örneği davranışların bir benzerini , bu sefer ABD’nin Kansas City şehrinden gelen haberde okuyoruz: Sokakta yaşayan bir insana birkaç kuruş yardımda bulunurken, pırlanta evlilik yüzüğünü de yanlışlıkla adamın uzattığı yardım kabının içine atan genç kadın, daha sonra bunun farkına varır. Kendisi için büyük bir değeri olan yüzüğün peşine düşen kadın, nihayetinde yardımda bulunduğu adamı köprü altında bulur ve kendisine daha durumu izah ederken, Afro-Amerikalı, o günden beri muhafaza ettiği yüzüğü kadına takdim eder. Sokakta yaşayan bu adamın dürüstlüğü karşısında, kadın kocasıyla birlikte, dünyaya hükmeden “Süper Güç”ün sokağa terk ettiği, yatacak yer, yiyecek ekmek veremediği Billy Ray Harris için ülke çapında bağış kampanyası başlatırlar ve kısa sürede 140 bin dolardan fazla para toplanır. Bağışta bulunanlardan birisi; bu adam holding menecerlerine, banka ve borsa sektörü çalışanlarına dürüstlük seminerleri vermelidir, demesinin yanısıra, haberi veren gazetenin, bazen dürüsütlük de karşılık buluyor (4), şeklinde not düşmesi; insanlığın ahlâkî çöküşüne işarettir: Bir yanda deveyi hamuduyla yutarken, kamu malını, devlet kasasını yağmalayanlar, diğer yanda çöplükten geçinirken, dürüstlüğü elden bırakmayanlar...

Yaşadığımız çağın dünya hâkimiyetini elinte tutan ülkelerde, yurtsuz-yuvasız, alkol veya uyuşturucu müptelası, psikolojisi bozulmuş, sokakta yaşamaya mahkûm edilmiş insan sayısının hızla artması, bir zaafiyet göstergesidir. İnsanı eşya gibi, malzeme niyetine kullanan ve işi bitince de, “işe yaramaz bir malzeme” gibi kaldırıp atan bir sistemin “insan artıkları”dır bunlar... Başka ülkeleri güç kullanarak işgal edenlerin, korumasız ve yardıma muhtaç kendi insanlarına sahip çıkmaması, insanî taraflarının zayıflığına delalettir. Çünkü güçlü, zayıfın yanında yer alandır.

...mış gibi yapmak

Olmayanı olmuş gibi, yapılmayanı yapılmış gibi vermeğe, göstermeğe çalışmak; çok kurnazca düşünülmüş bir eylem biçimi olsa da, nihayetinde takke düşüp kel görüneceğinden, serserice bir girişimdir. Heybesi dolu olanlara özenenler, çer-çöple doldurulmuş heybeyi taşımanın, boşuna hamallıktan öte bir getirisi olmadığını, okumuşa özenenler de, yazıya bakmakla yazılanı okumanın aynı olmadığını zaten anlamazlar...

Kendi meziyetlerini başkalarına anlatma ihtiyacı hisseden fertler kadar toplumların tam da propagandasını yaptıkları o konuda mutlaka bir eksikliği vardır. Z. Bauman’ın; “Bir topluluk kendi değerlerini metheder, kendine hayranlığını afişlere taşır, yaptıkları işleri taraftarlarının övmeleri için baskı uygularsa, böylesi bir topluluğun artık varlığından söz edilemez (5)” babında sözleri bana, propagandayla ayakta kalmaya çalışan totaliter rejimleri hatırlattı. Sadece onunla da kalmayıp; “yanlış yolda olanları” hidayet çizgisine çekmekten acizleri, mensubu oldukları topluma karşı sorumluluklarını bihakkın yerine getiremeyenleri ve kendilerine yöneltilen mesnetsiz eleştirilere cevap veremedekleri hâlde, kurtarıcı rolüne soyunanları da hatırlattı...

İşe yaramaz eşyaları torbala doldurup taşıyanlar ve elindeki gazeteyi okuyormuş havası vererek bakıp duranlarla, bunların takip ettikleri yol ne kadar da birbirine paralellik arz ediyor...

Yemin etmek; umumiyetle bir yalanı örtbas etmede, olmayanı olmuş gibi göstermede devreye sokulan bir (yanlış) yöntemdir. Dinî kavramları diline pelesenk edenlerin dindarlığı, hitabetinde (retorik) Batılı sözcükler ve kavramları özellikle kullananların entelektüelliği, samimiyetten ve inandırıcılıktan uzaktır. Bizim kültürümüzde aslolan insandır, taşıdığı etiket değil! Fakat öyle bir zamanede yaşıyoruz ki, genelleme yapmamakla beraber, büyüklüğü mütevazilikte, alçakgönüllülükte gören bizim medeniyet anlayışımızla adeta örtüşür bir vakur duruş sergileyen Batılı alimlerdeki bu özelliği maalesef bizimkilerde göremiyoruz. İçini dolduramadıkları akademik ünvanlarını önplana çıkararak toplumda kendilerine yer edinmeye tenezzül edenler münevver olamazlar!

Muhteva ve seviye bakımından bir futbol maçı üzerine yapılan gereksiz tartışmalar seviyesinde tv kanallarında sürdürülen proğramlarda arz-ı endam edenlerin çoğunluğu; münevver, aydın, entelektüel donanımdan yoksun, fakat etrafına öyleymiş gibi görüntü vermeğe çalışan (kurnaz) insanlardır.

Metroda elindeki gazeteye bakıp duran serseri de, çevresine benzeri bir kurnazlıkla “okuyan adam” görüntüsü vermeğe çalışıyordu.

Heybeniz çer-çöple doluysa, tükettiğiniz enerji ve zaman, çer-çöp uğruna hamallıktan başka ne olabilir... Bakıyor da görmüyorsanız, görüp de okumuyor, okuduğunuzu da anlamıyorsanız; elinizde gazete tutmanız, kitaplar önünde resim çektirmeniz ve ehl-i kitap bir medeniyete mensubiyeti dilinize dolamanız, sadece sizin kitapsızlığınıza delalet eder.

1: H. Jürgenbehring, Ethische und Religiöse Themen bei Henrich Böll
2: Wolfgang Uchatius, Jan Müller hat genug, Die Zeit, 28.02.2013
3: Jonh Gray, Von Menschen und anderen Tieren, Abschied von Humanismus
4: Suedeutsche.de, 24. 02. 2013
5: Gemeinschaften


 YAZARIN DİĞER YAZILARI:

Serseri Kurnazlar, Kurnaz Serseriler
Şehirlerin ve Zihinlerin  Gettoları
Kalabalıklar İçinde Anonimleşmek
“Biz”likten, “Ben”liğe Doğru...
Arkaik Toplumlar, Gelişmekte Olanlar...
Memleketin İki Yüzü